Mobbing Nedir? Nasıl Baş Edilir?

Mobbing Nedir? Nasıl Baş Edilir?

'’Mobbing'in kelime anlamı, psikolojik şiddet, baskı, kuşatma, taciz, rahatsız etme veya sıkıntı vermektir. ‘’ Mobbing özellikle hiyerarşik bir yapılaşmanın olduğu işyeri ve sosyal gruplarda, yetersiz bir kontrolün olduğu işyerlerinde güçlünün zayıf olana psikolojik yollardan baskı uygulamasıdır.

Mobbing sözcüğünün anlamı, ilk etapta çocukların birbirlerine uyguladıkları zorbalık ilişkilerini içermekte iken, zamanla İşyerlerinde 1950-1960’lı yıllarda yapılan araştırmalarda, mobbingin sadece çocuklar arasında yaşanmadığını tespit etmiştir.. Mobbing, kökü Latince olan ve bir kimseyi sıkıştırmak, bunaltmak ve taciz etmek anlamında bir sözcüktür. Çoğunlukla işyerlerinde bazen bir kişinin, bazen bir grubun, bir çalışan üzerinde uzun bir süre yani aylar ve yıllar boyu, sistematik bir baskı uygulamalarını içermektedir.

Duygusal bir saldırı olan Mobbing çalışanın, işveren tarafından ima, alay ve karşısındakinin toplumsal itibarını küçük düşürme,hiçe sayma gibi saldırgan bir ortam oluşturmak suretiyle,onu işten çıkmaya zorlaması halidir.

Direkt olarak kişiye yönelik, yaş, ırk, cinsiyet gibi herhangi bir ayrımcılık olmadan, taciz, rahatsız etme ve kötü davranış yoluyla herhangi bir çalışana yönelen saldırganlık olup, çalışanı iş yaşamından dışlamak amacıyla kasıtlı olarak yapılmaktadır.

Aralarında Finlandiya, Fransa, Almanya,İngiltere ve Hollanda ülkelerin bulunduğu Avrupa ülkeleri devletleri yasal düzenlemeler ile Mobbinge karşı mücadale vermekte iken, ülkemizdede mobing madurları, mobing nedeniyle maddi ve manevi kayıplara dönük hukuki yollara başvurup davalar açabilmektedir.

Mobbing Nedenleri Nelerdir ?

Bir kuralı kabul etmeye zorlamak, can sıkıntısı içinde zevk arayışına girmek, ve kişilik bozuklukları başlıca psikolojik mobbing nedenleridir.

Bir işletmenin; Kötü yönetilmesi, Aşırı rekabetçi bir ortam, Yoğun işyeri stresi, Küçülme ve yeniden yapılanma faaliyetleri mobbing davranışına yol açabilir.

Firmalarda kötü yönetimi :

Aşırı disiplin getirme anlayışı, verimliliği artırma baskısı, aşırı biçimde sonuçlara yönelmek, yetersiz iletişim, ekip çalışmasının yetersizliği, eğitim eksikliği, yanlış işe yerleştirme gibi süreçler ise,işletmelerin kültürlerinden kaynaklanan sebeplerdendir.

Mobbinge uğrayan kişinin psikolojisinden kaynaklanan nedenler :

Duygusal tacize uğrayan kişilerin duygusal yönden oldukça zeki oldukları,esnek, hassas,çok iyi bir kariyeri, üstün kavrayış, duyuş ve seziş yetenekleri olan, yeni fikirler üretebilen, ancak öğrenilmiş çaresizliği işyerlerinde yaşayan, farklı bakış açılarıyla dünyayı yorumlayabilen insanların daha çok mobbing kurbanı olabildikleri fark edilmiştir..

Eğitim, dış görünüş, entelektüellik gibi konularda iyi yetişmiş elemanlar, rekabetçi ve bencil kişilik sahibi kimseler için kolay hedef olabilmektedirler.

Mobbing sendromuna kurbanların reaksiyonları da farklı farklı olmaktadır. Farklı tolerans düzeyleri nedeniyle bazı çalışanlar durumu kabullenerek her şeyi oluruna bırakırken, bazıları çatışmayı göze alabilmektedir.

Çoğu durumda kurban pes etmekte, kendini toplumdan soyutlama, kaçış, ruhsal sağlığın bozulması ve işi kaybetme riskleriyle karşı karşıya kalabilmektedir.

Mobbing ile Nasıl Başa Çıkarım ?

Özsaygının geliştirilmesi, algılama stratejileri geliştirmek,ruh sağlığını koruma becerilerini geliştirmek,mesleki becerilerini artırmak, sosyal destekler edinmek,çatışmayı yönetmek,örgüt iklimini yenilemek,yönetim değerlerinin yeniden yapılandırılması mobbinge başaçıkmada yapılabilecekleri arasındadır.Diğer taraftan yasal yollara başvurmak ve sendikal hakları kullanmakta önemlidir.

Aynı zamanda, Çalışma hayatı ve sosyal güvenlik hakkında her türlü soru, öneri, eleştiri, ihbar, şikayet, başvuru ve talepleri, etkin ve hızlı bir biçimde çözüme kavuşturabilmek amacıyla kurulan Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezinin "ALO 170" hattından mobbing mağdurlarına da hizmet vermektedir.

Genelge hükümleri çerçevesinde, mobbinge uğrayanlara destek sunulması ve şikayetlerin değerlendirilmesi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezinde çalışma psikologunu görev yapmaktadır.

Uzmanlar, mobbingle karşı karşıya kalan mağdurların, maruz kaldıkları olayları not etmelerini, yaşananlara ilişkin şahit bulmalarını ve mobbing uygulayan kişilerle açık açık konuşulmasını öneriyor. Bu tür olaylara ilişkin deneyimler, mağdurların mobbing yapanlara "şikayetçi olacaklarını bildirmeleri" halinde tacizlerin davranışlarına son verdiklerini ortaya koyuyor.

Yaşanmış Bir Mobbing Hikayesi

HANDAN ARPACIOĞLU Yaşadıklarını Anlatıyor…

Çok şubeli, büyük ölçekli bir bankada iki ayrı bölümden sorumlu bölüm başkanı olarak çalışan Handan Arpacıoğlu, 6 ay süreyle mobbinge maruz kaldı. Çalıştığı işyerinde üçüncü yılındayken yeni gelen amiriyle başladı herşey.

Arpacıoğlu, amirinin geldiği günden itibaren görevini yapmayı engeleyici herşeyin yaptığını söylüyor: İlgili toplantılara çağrılmamak, yapacağı işlerin yanında son derece önemsiz ve gereksiz görevlerin kendisine verilmesi, başka bölümlerin işinin kendisine yüklenmesi, masasına amiri tarafından kağıtların fırlatılması ve sen yapacaksın denmesi, şahsen çağrıldığı yurt içi ve yurt dışı toplantılara yerine başka birisinin gönderilmesi, yaptığı her işin sorgulanması, herkesin ortasında kendisine bağrılması...

Arpacıoğlu’nun işten çıkarılma süreci ise sorumluluğundaki bir işin yapılmasına onay vermemesiyle başlıyor. "Amirim sen hiçbir şekilde bu işle ilgilenmeyeceksin yoksa canını yakarım diye tehdit etti. Ama yine de onay vermedim. Bunun üzerine başka bir bölüme atandım. Yeni poziyon hem unvan, hem ücret hem görev bakımından bir rütbe tenziliydi." Yeni görevine itiraz eden ama hiçbir sonuç alamayan Handan Arpacıoğlu bir gün bankaya gittiğinde içeri giremedi: "Manyetik kartım iptal edilmişti. Arkadaşlara niye giremiyorum dediğimde siz artık içeri giremeyeceksiniz dediler. Niye dedim? X bey öyle söyledi dediler. O gün yönetim kurulu başkanına, genel müdüre ve insan kaynakları müdürüne bir mail attım ama hiçbir yanıt gelmedi. Ben de bu olayı noterle tespit ettirdim."

Ondan sonra hukuki süreç başladı. İşe iade davası açan Handan Arpacıoğlu, bir yılın sonunda davayı kazandı. Fakat işyerine gittiğinde amiri tekrar karşısına çıkarak sen burada değil yeni atamanın yapıldığı yerde çalışacaksın dedi.

Mahkemenin konusunun bu atamanın yanlışlığı olduğunu ve görevine iade edildiğini söyledi ama bir sonuç alamadı:

"Mahkeme kararı gereği şirket göreve geri almayınca tazminat ödemekle yükümlü. Tazminatımın sadece bir kısmını alabilidim, o nedenle şimdi de tazminat davası sürüyor." Arpacıoğlu mobbing davası da açmak istediğini ama kurum zarar görmesin diye açmadığını söylüyor. Yine kurum zarar görmesin diye, çalıştığı bankanın adının açıklanmasını da istemiyor.

Anladım ki bu bir yıldırma süreci…

Sonay Tuğrul

Aile Danışmanı

Kaynakça

  • İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi İnsan Kaynakları Yönetimi Programı
  • Doğan Cüceloğlu.İnsan ve Davranışı.Remzi Kitabevi.İst.1992.
  • Selim Hovardaoğlu.GÖREV Farkının Öğrenilmiş Çaresizliğ El Kitabı.V. Ulus Kongresi.Seminer Dergisi.
  • Serpil Aytaç.Yönetim Yaklaşımlarında Yeni Paradigma Değişimi.Bilgi ve Toplum Türk Dünyası Araştırma Vakfı.İst.2001.